खेल संघ निर्वाचनः लोकतन्त्रको नाममा चरम अलोकतान्त्रिक अभियान

काठमाडौं । राष्ट्रिय खेलकुद ऐन र त्यसअनुसारका नियमावली बनाउने काममा भएको सरकारी ढिलाईका कारण नेपालमा थुप्रै राष्ट्रिय खेल संघहरुको कार्यकाल सकिइसकेको छ ।

नेपाली खेलकुदको सर्वोच्च सरकारी निकाय राष्ट्रिय खेलकुद परिषदको निर्देशनबमोजिम चुनाव रोकेर बसेका राष्ट्रिय संघहरुमा अहिले धमाधम नेतृत्व चयनको अभ्यास भइरहेको छ । कतिपय संघले चुनाव गरेर आगामी चार वर्षका लागि नेतृत्व छानिसके भने कतिपयमा चुनाव हुने तयारी छ ।

चीनमा एसियाली खेलकुद भइरहेको छ । ठूलो संख्यामा नेपालबाट खेलाडी र पदाधिकारी सहभागिता जनाउन छिमेकी देश पुगेका छन् । देशभित्रै पनि उमेर समूहको अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता भइरहेको छ । अरु थुप्रै खेलमा विभिन्न प्रतियोगिताहरुको चटारो होला । तर खेल पदाधिकारीको ध्यान आगामी चार वर्षे कार्यकालका लागि नेतृत्व कसरी हत्याउने भन्नेमा केन्द्रित छ ।

खासगरी खेल संघहरुको नेतृत्वमा फेरि पनि पदाधिकारीहरु दोस्रो, तेस्रो, चौथो वा त्योभन्दा बढि पटक निरन्तर रहिरहनका लागि तानाबुना बुन्न व्यस्त छन् । एसियाली खेलकुदको नाममा २९ खेल चीनमा छ । तर कुनै पनि खेलका पदाधिकारीको ध्यान त्यतातिर छैन । आफू कसरी दोहोरिने, तेस्रो, चौथो वा त्योभन्दा बढिऔं पटक नेतृत्वमा टिक्ने भन्ने कसरतमा छन् ।

त्यस्तो कसरतमा रहेकाहरुले गरिरहेको वा गर्ने ‘लोकतान्त्रिक’ भनिएको अत्यन्तै अलोकतान्त्रिक अभ्यास कस्ता छन् त ? अहिले चुनावी माहोल चलिहरेका बेला त्यसमा ध्यान दिनु जरुरी हुन्छ । त्यसो गर्न सकियो भने मात्र सही लोकतान्त्रिक अभ्यासको माध्यमबाट नेपाली खेलकुदलाई सही मार्गनिर्देश गर्न सकिन्छ ।

पदाधिकारीहरुले लोकतान्त्रिक भन्दै गरेका अलोकतान्त्रिक र खेलविरुद्धका अभियानलाई क्रमबद्ध रुपमा यसरी बुझ्न सकिन्छ ।

– आफू अनुकुल विधान वनाउने वा भएको विधानलाई आफू अनुकुल हुनेगरि संशोधन गर्ने । नसके आफ्नै तवरले विधान को व्याख्या गर्ने ।

– भएसम्म गुपचूप जिल्ला संघ गठन गर्ने । त्यस्का लागी आसेपासे र राजनीतितक भातृ संगठन परिचालन गर्ने । खेल गतिविधी नै नहुने जिल्लामा गठन गर्न सहज हुन्छ । त्यसकारण त्यस्तै जिल्लालाई प्राथमिकतामा राख्ने र गठन भएका जिल्लावाट चूनावी साधारणसभाका लागी प्रतिनिधी छनोट आफैले गर्ने ।

– विरोधी र असन्तुष्टहरूलाई पद वाँडफाँड गरेर मिलाउने । नमिले जरैवाट निषेध गर्ने । विवाद गराएर होस वा जसरी होस व्यक्ती वा जिल्लालाई मान्यता नै नदिने । सकेन भने विभिन्न आरोप लगाउने, चरित्र हत्या गरेर भए पनि पन्छाउने ।

– यी सवै कुरालाई विधिसम्वध देखाउन र अधिकारिता दिलाउन खेलकूदका सक्ति केन्द्र नेपाल ओलम्पिक कमिटी, राष्ट्रिय खेलकुद परिषद र युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयमा आफनो प्रभाव र सम्वन्ध प्रयोग गर्ने । आवश्यकताअनुसार लेनदेनका लागी पनि तयार हुने ।

– कामकुरा मिलेपछि क्षेत्रीय वा अन्तर्राष्ट्रिय महासंघमा चूनावका लागि प्रतिनिधी पठाएर चूनावलाई अधिकारिकता दिन पत्राचार गर्ने । घोषित समयसम्ममा अवस्था विग्रिए चूनाव रोक्ने वा सार्ने ।

– चूनावी साधारणसभाको मिति घोषणा गर्ने र त्यस लगत्तै राजनीतिक सक्ती केन्द्रमा आर्शिवादको लागि दौडधुप र आवश्यक परे उनीहरूका एकदुई जना झोलेहरू लाई पनि टिममा समावेस गर्ने वाचा गर्ने ।

– चूनावका लागि आउने प्रतिनिधीहरू सवैलाई सकेसम्म आतेजाते यातायात खर्च, खाना, दारूपानी र आवस्यक परे नगदकै पनि वन्दोवस्त गर्ने । सवै खर्च घुमाई फिराई संघकै खातावाट असुल गर्ने । परेमा सवैलाई विदेश भ्रमणको आश्वासन पनि दिने । हुलमा केही आदर्शवादीहरू पनि हुने हुनाले उनीहरूसामु ठूल्ठूला  योजनाका कूरा गर्ने ।

– अव आउछ सवभन्दा गार्हो काम । सवै आकांक्षीहरूलाई पद वाँडफाँडको प्रयास गर्ने । निर्विरोध हुन सकिएन भने नगद भेटी बुझाए पनि मतदाता विपक्षी खेमामा जाने डर हुन्छ । पूर्ण सतर्कता अपनाउने । मतदातालाई फकाउने, तर्साउने सवै हतकण्डा अपनाउने । अन्तमा यस्तो खिचडी टिम वनिन्छ की काम गर्न चाहेमा पनि गर्न सकिन्न (काम कसलाई गर्नु छ र !)

– चूनावमा जिते त ठिकै छ नभए तत्कालै वहिस्कार गरेर अर्को समानान्तर संघ गठन गर्ने । राष्ट्रिय वा अन्तराष्ट्रिय मान्यता मध्ये कमसेकम एउटा भए पनि झोलामा पार्न दौडधुप गर्ने । वाटो लामो हुन सक्छ, तर देसको तरल सत्ता राजनीतिका कारण निरन्तर प्रयासले सफल हुने सम्भावना निकै हुन्छ । हिम्मत नहार्ने । केही वर्ष आफ्नो खेल नै भद्रगोल बन्न सक्छ । अन्तर्राष्ट्रिय सहभागितामा प्रतिबन्ध लाग्न सक्छ । त्यसमा मतलव नगर्ने ।
– यी सवै प्रक्रिया पूरा गर्नु नै पर्छ भन्ने पनि छैन । ताल सुर मिल्यो भने कोठैमा वसेर चूनाव भयो भनेर धोषणा गर्न पनि सकिन्छ । तर त्यस्को लागी ठूलै खर्च र पहूँच चाहिन सक्छ र चर्को विरोध भएमा थेग्न सक्ने तागत पनि हुनु पर्छ । खेलाडी नै नभएको खेल संघ वा कसैको आखै नलाग्ने खालको सानो संघ भए धेरै सजिलो हुन्छ ।

यति गरेर चुनाव जितिसकेपछि के गर्ने त ?

चूनाव जितेपछि सकेसम्म घरैवाट संघ सञ्चालन गर्ने । वैदेशिक पत्राचारमा पुर्ण नियन्त्रण राख्ने । कम भन्दा कम खेलकूद गतिविधी गर्ने । धेरै गर्दा खेलाडी र सरोकारवालाहरूको संख्या वढने, अफिसियल, कोचहरूको उछलकूद वढने र अरू टाठावाठाहरूको प्रवेश हुने हुन्छ । जसले गर्दा एकलौटी गर्न र नियन्त्रणमा संघ राखिरहन निक्कै कठिन हुन्छ । साथै चूनाव सकेपछि छलेर हिडेका संघका सदस्य हरूसँग पनि भेटघाट हुने डर हुन्छ । थप बाहिरकाहरूका पनि संघमा आँखा लाग्ने सम्भावना हुन्छ । त्यसैले सकेसम्म खेल गतिविधी नगर्ने । सकिन्छ भने अरूले गरेका काम पनि आफैले गराएझै गर्ने ।  

यी सवै के का लागी त ?

– संघको स्रोत आफ्नो लागि र आफ्नो अनुकुल प्रयोग गर्न ।

– विदेश भ्रमण गर्न ।

– सञ्चार माध्यमलाई समेत झुक्याएर आफूअनुकुल प्रचार गराएर समाज तथा साथीभाईमाझ प्रतिस्ठित व्यक्ती कहलाइन ।

– आगामी राजनीतिक यात्राको वाटो विस्तार गर्न ।      

– दुख गरेर यत्रो काम गरीसके पछी अर्को चूनावसम्म आराम र सयर गर्ने की काम गर्ने  ? जवाफ सोच्न धेरै घोरिनु जरुरी छैन । (दोहरिन, तेहरिन खेल र खेलाडीको लागि आवश्यक र राम्रो काम गरेको हुनुपर्छ  भन्ने भ्रममा चाँही नवसौं । किनकी त्यस्तो काम गरे पनि नगरे पनि फेरि आउन केही फरक पर्ने वाला छैन ।)

अव प्रश्न गरौं यस्तो हतकण्डा अपनाएर संघ कव्जा गर्नेहरू र उनीहरूलाई प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष साथ दिनेहरूवाट खेल विकास सम्भव हुन्छ ? अनि एसियाली खेलकुद, ओलम्पिक र विश्व च्याम्पियनसिपजस्ता प्रतियोगिताबाट पदक अपेक्षा गर्ने हामी कति मूर्ख !

विकल्प छैन भन्ने चाँही हैन । विकल्प छ । पहिलो विकल्प हो यस्तै चतुर अर्को व्यक्तीलाई जिताउन सहयोग गर्ने ।

ठिक लागेन ?  ठिक लाग्दैन भने अर्को विकल्प हो, यस्ता विधी अपनाउन खोज्ने हरूलाई सवैले विरोध गर्ने वा विरोध गर्ने लाई साथ दिने । सकिन्न भने यस्तालाई साथ चाँही कदापी नदिने ।

सँगसँगै जिल्ला तह देखि नै केन्द्रिय स्तरसम्म राजनीतिक पार्टीको हस्तक्षेप विनाको खेल संघ निर्माण गर्न सवैले जोड गर्ने । वहुमतले इच्छाएको काविल मान्छेलाई प्रतिनिधी वनाएर पठाउने ।

(लेखक पूर्व राष्ट्रिय खेलाडी एवं नेपाल एथ्लेटिक्स संघका पूर्व महासचिव हुन् ।)