मेलबर्नबाट खेलपत्रकार प्रविणविक्रम कटवाल लेख्छन्–
पछिल्लो समय नेपाली फुटबलवृत्तमा भइरहेको सबैभन्दा ठूलो चिन्ता नै खेलाडी पलायन हो । नहोस् पनि किन ? राष्ट्रिय स्तरमै खेलिसकेका ५०-६० खेलाडी त अस्ट्रेलियामात्र आइपुगिसकेका पुगेका छन् । खाडी र अन्य मुलुक जाने खेलाडीको त हिसाबकिताब नै छैन ।
सञ्चारमाध्यममा खबर आइरहन्छन्, फलाना खेलाडी विदेश लागे । त्यसपछि सामाजिक सञ्जालमा अपडेट भइहाल्छ उनले त अस्ट्रेलियाको फलानो क्लबबाट खेल्ने । झट्ट सुन्दा लाग्छ, ती खेलाडी फुटबल खेल्नै अस्ट्रेलिया गएका हुन् ।
एसियाली च्याम्पियन्स लिगको समूह चरणमा जम्मा एक अस्ट्रेलियाली क्लबको प्रवेश । जबकि कतारका चार क्लबले समूह चरणमा ठाउँ पाउँछन् । स्तर जे जस्तो भए पनि नेपालका खेलाडीले तत्काल ‘ए लिग’ खेल्न पाउने अवस्था छैन । अरू त अरू भारतीय खेलाडीसमेत ‘ए लिग’का क्लबहरूको रोजाइमा परेका छैनन् ।
यस्तोमा केही प्रश्न जरुर उठ्छन् ? के नेपाली खेलाडी साँच्चै फुटबल खेल्न अस्टे«लिया आइरहेका हुन् ? हो भने कुन स्तरको ? तिनलाई अनुबन्ध गर्ने नेपाली क्लबहरूको स्तर के ? कुन लिग खेल्छन् ? आदि, इत्यादि ।
यहाँ तिनै प्रश्नहरूको जवाफ खोज्ने प्रयास गरिनेछ । सुरुमा त चर्चा अस्ट्रेलियाली फुटबलकै । खासमा अस्ट्रेलियाली फुटबल कति बलियो छ ? यो प्रश्नको जवाफ मूलतः दुई तथ्यांकले दिन्छ । फिफा विश्व वरीयतामा अस्ट्रेलियाको स्थान हो ३८ औं । एसियाभरको वरीयताको मात्र कुरा गरे, शीर्ष पाँचभित्र अस्ट्रेलिया पर्छ ।
अर्को तथ्यांक, अस्ट्रेलियाली लिगबारे । यहाँको शीर्ष लिग हो ‘ए लिग’ । जसको च्याम्पियनले एसियाली च्याम्पियन्स लिगको समूह चरणमा प्रवेश पाउँछ । लिग वरीयताको कुरा गर्ने हो भने अस्ट्रेलियाली लिग मुस्किलले एसियाको शीर्ष १० भित्र अट्छ । यसो भनिनुको मुख्य कारण हो, एसियाली च्याम्पियन्स लिगको समूह चरणमा जम्मा एक अस्ट्रेलियाली क्लबको प्रवेश । जबकि कतारका चार क्लबले समूह चरणमा ठाउँ पाउँछन् ।
सन् २००५ बाट भने ‘ए लिग’ सुरु भयो । त्यसको आठ वर्षपछि सुरु भएको नेसनल प्रिमियर लिग (एनपिएल) दोस्रो श्रेणीको लिग हो । एनपीएल अस्ट्रेलियाका प्रत्येक राज्यमा खेलाइन्छ । भलै, यसका विजेता ‘ए लिग’मा बढुवा हुँदैनन् । किनभने ‘ए लिग’मा रेलिगेसन व्यवस्था छैन ।
स्तर जे जस्तो भए पनि नेपालका खेलाडीले तत्काल ‘ए लिग’ खेल्न पाउने अवस्था छैन । अरू त अरू भारतीय खेलाडीसमेत ‘ए लिग’का क्लबहरूको रोजाइमा परेका छैनन् ।
अब कुरा अस्ट्रेलियाको घरेलु फुटबल लिग संरचनाको । सन् १९७७ देखि २००४ सम्म नेसनल सकर लिग (एनएसएल) अस्ट्रेलियाको शीर्ष लिगको हैसियतमा थियो । त्यसबाहेक प्रत्येक राज्यमा राज्यस्तरका लिग छँदै थिए । ती अहिले पनि अस्तित्वमा छन् ।
सन् २००५ बाट भने ‘ए लिग’ सुरु भयो । त्यसको आठ वर्षपछि सुरु भएको नेसनल प्रिमियर लिग (एनपिएल) दोस्रो श्रेणीको लिग हो । एनपीएल अस्ट्रेलियाका प्रत्येक राज्यमा खेलाइन्छ । भलै, यसका विजेता ‘ए लिग’मा बढुवा हुँदैनन् । किनभने ‘ए लिग’मा रेलिगेसन व्यवस्था छैन ।
‘ए लिग’मा कुल १२ क्लबले प्रतिस्पर्धा गर्छन् । १२ मध्ये एक क्लब न्युजिल्यान्डको हो । प्रत्येक वर्षको अक्टोबरमा सुरु भई मे महिनामा सकिने ‘ए लिग’को संरचना अन्य लिगभन्दा फरक छ । सुरुमा लिग चरण अनि प्लेअफ । २६ चरणमा सर्वाधिक अंक बटुल्ने क्लबलाई प्रिमियर मानिन्छ । शीर्ष ६ मा रहेका क्लबहरूबीच फेरि प्लेअफ खेलाइन्छ र विजेतालाई च्याम्पियन घोषित गरिन्छ ।
शीर्ष श्रेणीको ‘ए लिग’भन्दा तलका लिग राज्यस्तरका हुन् । र, ती सबै अर्धव्यावसायिक मात्र हुन् । जबकि युरोपका धेरै देशमा तेस्रो वा चौथो श्रेणीसम्मकै लिगहरू व्यावसायिक हुन्छन् । उदाहरणका लागि बेलायती फुटबल । जहाँ चौथो श्रेणीको ‘लिग टु’ पनि विश्वका धेरै लिगभन्दा व्यावसायिक र प्रतिस्पर्धात्मक छ ।
अस्ट्रेलियाली फुटबलको बिर्सनै नहुने अर्को पक्ष पनि छ । त्यो हो, शीर्ष श्रेणीको ‘ए लिग’भन्दा तलका लिग राज्यस्तरका हुन् । र, ती सबै अर्धव्यावसायिक मात्र हुन् । जबकि युरोपका धेरै देशमा तेस्रो वा चौथो श्रेणीसम्मकै लिगहरू व्यावसायिक हुन्छन् । उदाहरणका लागि बेलायती फुटबल । जहाँ चौथो श्रेणीको ‘लिग टु’ पनि विश्वका धेरै लिगभन्दा व्यावसायिक र प्रतिस्पर्धात्मक छ ।
अस्ट्रेलियाली घरेलु फुटबल संरचनामा नेसनल प्रिमियर लिग (एनपिएल)लाई राज्यस्तरको शीर्ष लिग मानिन्छ । अस्टे«लियाका ६ राज्य र तीन स्वायत्त क्षेत्र सबैमा एनपीएल सञ्चालन हुन्छन् । यी नौ राज्य र क्षेत्रमा एनपिएलको श्रेणी संख्या भने समान छैन । भिक्टोरिया राज्यमा एनपिएलको तीन श्रेणी छ भने पश्चिम अस्ट्रेलिया राज्यमा एनपिएलको श्रेणी जम्मा एउटा मात्र छ ।
त्यसैगरी हरेक राज्यमा एनपिएलभन्दा तल रहेको लिग भनेको स्टेट लिग हो । क्विन्सल्यान्ड राज्य र उत्तरी अस्टे«लिया क्षेत्रमा भने स्टेट लिगलाई प्रिमियर लिगको नाम दिइएको छ । जेहोस्, तेस्रो श्रेणीको यो लिग हरेक राज्यमा छ । र, यसका पनि फरक फरक श्रेणी छन् । भिक्टोरियामा स्टेट लिगकै पाँच श्रेणी छन् भने दक्षिण अस्ट्रेलियामा स्टेट लिगको दुई श्रेणी छन् ।
नेपालबाट अस्ट्रेलिया गएका नेपाली खेलाडीमध्ये हालसम्म एनपिएल खेल्ने जगजित श्रेष्ठमात्र हुन् । उनले सन् २०१७ मा भिक्टोरिया राज्यको नुनवाडिङ सिटी फुटबल क्लबबाट एनपिएल वान खेलेका थिए । हाल उनी दक्षिण अस्ट्रेलिया राज्यको स्टेट लिग वान खेल्छन् । दक्षिण अस्ट्रेलियामा एनपिएलको जम्मा एउटामात्र श्रेणी छ भने त्यसभन्दा तल स्टेट लिगका दुई श्रेणी छन् ।
यहाँ बिर्सन नहुने तथ्य के छ भने अस्ट्रेलियामा रहेका कुनै पनि नेपाली क्लब एनपिएल-प्रिमियर लिग वा स्टेट लिगमा छैनन् । उनीहरूले खेल्ने भनेको सामुदायिक लिग नै हो । नेपाली क्लबहरुमध्ये मेलबर्नको यति फुटबल क्लब मात्र यस्तो क्लब हो जोसँग स्टेट लिग खेलेको अनुभव छ ।
नेपाली राष्ट्रिय टिम र ‘ए’ डिभिजन लिगका क्लबहरूबाट खेलेर अस्ट्रेलिया भासिएका खेलाडीहरू हाल खेल्ने भनेको बढीमा स्टेट लिगमै हो । अस्ट्रेलियाको आधिकारिक घरेलु संरचनामा सबैभन्दा तल । राष्ट्रिय टिमबाट बारम्बार खेलेका सुमन लामा, आशिष लामा, तेज तामाङ, दिनेश राजवंशी, सुनिल बल, सन्तोष तामाङ, दर्शन गुरुङ जस्ता खेलाडी हाल स्टेट लिग थ्रीका क्लबहरूसँग आबद्ध छन् । यी उल्लेखित खेलाडीहरूलाई भिक्टोरिया राज्यको मेलबर्न र न्यु साउथ वेल्स राज्यको सिड्नीका क्लबहरूले अनुबन्ध गरेका हुन् ।
यहाँ बिर्सन नहुने तथ्य के छ भने अस्ट्रेलियामा रहेका कुनै पनि नेपाली क्लब एनपिएल-प्रिमियर लिग वा स्टेट लिगमा छैनन् । उनीहरूले खेल्ने भनेको सामुदायिक लिग नै हो । नेपाली क्लबहरुमध्ये मेलबर्नको यति फुटबल क्लब मात्र यस्तो क्लब हो जोसँग स्टेट लिग खेलेको अनुभव छ । सन् २०१५ मा भिक्टोरियाको स्टेट लिग फाइभ खेलेको यति त्यहाँ टिकिरहन भने सकेन ।
कयौं नेपाली खेलाडीहरू स्टेट लिग खेलिरहे पनि सामुदायिक लिगमा मात्र सीमित हुने खेलाडीहरूको संख्या धेरै छ । स्टेट लिग खेल्ने नेपाली खेलाडीहरू पनि समय मिलाएर सामुदायिक लिग खेल्ने गर्छन् । प्रत्येक साताको आइतबार हुने सामुदायिक लिगमा राष्ट्रिय टिमबाट खेलिसकेका खेलाडीहरू भिडिरहेका हुन्छन् ।
स्तर जे जस्तो भए पनि अस्ट्रेलियाका हरेक लिग निश्चित समयमा सुरु हुने र अन्त्य हुने गर्छन्। अस्ट्रेलियाली फुटबल संघले बनाइदिएको क्यालेन्डरअनुसार चल्न सामुदायिक लिगसमेत बाध्य हुन्छन् ।
याे पनि
नेपाली खेलाडीलाई माथिल्लो स्तरमा पुर्याउने यति एफसीको चाहना
