सन् १९९१ को नोभेम्बर १९ । फोसनमा जापानविरुद्ध स्विडेनको खेल । यो महिला विश्वकपमा समूह ‘बी’ अन्तर्गत लिग चरणको खेल थियो । दर्शक संख्या १५ हजार ५ सय । अनि स्विडेन ८-० ले विजयी ।
फेरि नोभेम्बर २१ । चीनविरुद्ध न्युजिल्यान्डको खेल । स्थान उही फोसन । दर्शक संख्या १४ हजार । चीन ४-१ ले विजयी ।
सन् ९० को दशकतिर चीन भर्खर बाहिरी विश्वसँग खुल्ने क्रममा थियो । यसैक्रममा सन् १९९१ मा चीनले आफ्नो इतिहासमै सबैभन्दा पहिले ठूलो खेल महोत्सव आयोजना गरेको थियो । यो थियो, यही महिला विश्वकप । फेरि यो महिला फुटबलको पहिलो विश्वकप थियो । चीनमात्र होइन, महिला विश्व फुटबल पनि फैलिने क्रममा थियो ।
यो सबै प्रसंग किनभन्दा यो महिला विश्वकपका ती दुई खेल खेलाउने रेफ्री अरू कोही होइनन्, नेपाली थिए । नाम थियो श्याम श्रेष्ठ । यो एउटा यस्तो इतिहास हो, जुन विस्तारै मेटिँदै छ । बिर्सिंदै छ । सायद अहिलेका नेपाली रेफ्रीलाई सोध्ने हो भने उल्टै प्रश्न आउन सक्छ, को हुन् यी श्याम श्रेष्ठ । यसको उत्तर हुनसक्छ । यी हुन्, नेपालले पाएका अहिलेसम्मकै नम्बर एक रेफ्री ।
यस्तो किनभन्दा विश्वकपमा खेलाउन मौका पाएका रेफ्री पक्कै सबैभन्दा उत्कृष्ट थिए । यी रेफ्रीले सन् १९९२ को जुलाई ३१ मा ज्यान गुमाए । त्यो दिन थाई एयरलाइन्सको विमान काठमाडौं अवतरण गर्ने क्रममा पहाडमा ठोक्किएर दुर्घटनाग्रस्त भएको थियो । त्यसमा सवार १ सय १३ को ज्यान गयो । त्यसमै एक थिए उनै रेफ्री श्रेष्ठ ।
उनी आफ्नो समयको ‘ए’ डिभिजन क्लब सुन्धाराका एक खेलाडी थिए । खेलाडीका रूपमा उनी धेरै चम्केनन्, तर रेफ्री भने उम्दा निस्किए । आखिरमा कोही कसैले त्यसै विश्वकपका खेल त खेलाउन पाउँदैन होला ।
त्यसको महिना दिनपछि नै अर्को एउटा ठूलो विमान दुर्घटना भयो । दिन थियो, सन् १९९२ को सेप्टेम्बर २८ ।
पाकिस्तानी एयरलाइन्सको विमान पनि भट्टेडाँडाको पहाडमा ठोक्किएर दुर्घटना भएको थियो । त्यसमा पनि सवार सबै १ सय ६७ जनाको निधन भयो । यसमध्ये तीन थिए, रेफ्रीद्वय रूपकराज शर्मा र रोशन श्रेष्ठ अनि लाइन्सम्यान हीरारत्न वज्राचार्य । शर्माबारे त नेपाली फुटबललाई धेरै थाहा छ । उनी उम्दा रेफ्री त थिए नै । तर, उनी त्योभन्दा राम्रा खेलाडी पनि थिए ।
उनी नेपालले औपचारिक प्रतियोगिता खेल्दाका पहिलो कप्तान हुन् । घरेलु फुटबलमा उनले पुलिस, ब्वाइज युनियन र एनआरटीबाट खेलेका छन् । श्रेष्ठ र वज्राचार्य धेरै हदसम्म फुटबल खेलाडी थिएनन् । अझ वज्राचार्य त कबड्डीका प्रशिक्षक थिए । यसरी नेपाली फुटबलले महिना दिनको अन्तरमा चार सपुतलाई गुमाएको थियो ।
यी दुई विमान दुर्घटनाका कारण पूरा नेपाल स्तब्ध भएको थियो । यसको सबैभन्दा बढी क्षति भने नेपाली फुटबललाई नै परेको थियो । मानिसको जीवनमा ‘यदि, र, तर’ हुन्न । तर भइदिएको भए, हामी खालि कल्पना गर्न सक्छौं, उनीहरू रेफ्री र लाइन्सम्यानका रूपमा विश्व फुटबलमा कहाँसम्म पुग्न सक्थे होला ।
दुवै दुर्घटनामा परेका यी रेफ्री र लाइन्सम्यान फुटबल खेलाएर फर्कने क्रममै दुर्घटनामा परेका थिए । दुःख केमा छ भने उनीहरूले के कस्तो प्रतियोगिता खेलाउन विदेश गएका थिए, त्यसबारे हामीसँग आधिकारिक जानकारी छैन ।
उनीहरूका नजिकमध्ये पनि कोहीले एकथरि भन्छन्, अर्कोले अर्कोथरि । अझ धेरैलाई पटक्कै थाहा नै छैन ।
हामीलाई शर्माबारे त धेरै थाहा छ । तर, बाँकी दुई श्रेष्ठ र वज्राचार्यबारे धेरै थाहा छैन । यो यस्तो विषय हो, जसबारे नेपाली फुटबलले जान्नैपर्छ । कम्तीमा खेलपत्रकारले यसबारे आउने दिनमा खोजे राम्रो हुनेछ । यो इतिहासको यस्तो एउटा पाना हो, जहाँ नेपाली खेलकुदले कम समयमै चार उत्कृष्ट फुटबलकर्मीलाई गुमाएको थियो ।
