काठमाडौं । अकल्पनीय केही नभए अर्को शनिबार (फागुन २३ गते) सम्म देशको राजनीतिले लिने मोड ‘भिजिबल’ भइसक्ने छ । फागुन २१ गते बिहीबार देशैभर चुनाव सम्पन्न भइसकेको हुनेछ । त्यसले आगामी पाँचवर्षे प्रतिनिधि सभाको प्रारम्भिक खाका प्रस्तुत गरिसक्ने छ । सरकारमा को पुग्ने र को प्रतिपक्षमा रहने भन्ने अनुमानका पर्याप्त आधारहरू पनि त्यतिबेलासम्म खुलिसक्ने छन् ।
विघटित संसदको आयु अझै २०८४ जेठसम्म थियो । तर गत भदौ २२ र २३ गते एउटा निश्चित उमेर समूहको आह्वानमा भएको ‘जेनजी आन्दोलन’ र त्यसमाथिको प्रतिक्रियाले हिंसात्मक रूप लिएपछि निर्धारित मितिभन्दा दुई वर्षअघि नै चुनाव गर्नुपर्ने अवस्था आइलागेको हो ।
चुनाव नजिकिएसँगै कस्ले जित्ला ? कसलाई भोट हाल्ने ? कस्ले जित्दा समाज र देशका लागि राम्रो हुन्छ ? जस्ता प्रश्नले आमनागरिकलाई घेरिरहेको छ । राजनीतिक आस्थाका आधारमा कुनै पक्षधरता भएकाले मतदानको विषयमा निर्णय गरिसकेका होलान् । तर आमनागरिकले भने कसलाई मत दिने ? भन्ने प्रश्नको प्रस्ट जवाफ नपाइसकेको हुनसक्छ ।
आमनागरिकलाई आफू संलग्न क्षेत्रमा कसले कस्ता एजेन्डा अगाडि सारेका छन् भन्ने विषयले गर्दा मतदानको निर्णय लिन सहगोग पुग्नेछ । यसैक्रममा खेलाडी डटकमले प्रमुख पाँच राजनीतिक दलका चुनावी घोषणापत्रमा खेलकुदका विषय कसरी उठान गरिएको छ भन्ने जानकारी एकै ठाउँमा समेटेर प्रस्तुत गर्ने जमर्को गरेको छ ।
यस सामग्रीमा सबै दलले घोषणापत्रमा खेलकुद शीर्षकमा समेटेका एजेन्डाहरू जस्ताको त्यस्तैै प्रस्तुत गरिएको छ । यसक्रममा पछिल्लो संसदमा दलको संख्यात्मक उपस्थितिका आधारमा उनीहरूको घोषणापत्र यहाँ प्रस्तुत गरिएको हो । खेलकुदसँग सम्बन्धित खेलकर्मी र समर्थकलाई मतदानको निर्णय गर्नुअघि सबै दलको खेलक्षेत्र हेर्ने दृष्टिकोण र खेलकुदप्रतिको उनीहरूको प्रतिबद्धताबारे जानकारी लिन यो सामग्री उपयोगी हुने आशा हामीले राखेका छौं ।
विघटित संसदमा सबैभन्दा ठूलो दल नेपाली कांग्रेस थियो । त्यसपछि नेकपा एमाले दोस्रो तथा तेस्रो स्थानमा तत्कालीन नेकपा माओवादी केन्द्र (हाल नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी) थिए । चौथो स्थानमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी अनि पाँचौं स्थानमा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीको उपस्थिति थियो ।
शीर्ष ५ राजनीतिक दल सबैले आफ्ना चुनावी घोषणापत्रमा खेलकुदलाई दिएको ठाउँ प्राथमिकताको आधारमा पुछारमा वा पुछारतिर छ । राजनीतिक दलको खेलकुद बुझाइ कमजोर भएर हो वा प्राथमिकतामै नपरेर हो प्रस्टभन्दा पनि अमूर्त कुरा धेरै छन् । सैद्धान्तिक, गोलमटोल र हल्का विषयलाई एजेन्डाको रूपमा प्रस्तुत गरिएको देखिन्छ ।
विगतमा सरकार चलाउने क्रममा सबै ५ राजनीतिक दलले नै फरक समयमा खेलकुद मन्त्रालयको नेतृत्व लिइसकेका छन् । आफू सरकारमा हुँदा सबैभन्दा बढी आफैं बाधक बनेका विषयमा पनि अब चुनाव जिते ‘हामी यस्तो गर्छौं, उस्तो गर्छौं’ जस्ता नक्कली कुरा सबैका घोषणापत्रमा जताततै भेटिन्छ ।
एकाध बुँदाबाहेक सबै दलका घोषणापत्र यति हल्का छन् कि ‘खेलकुदको महत्व र आवश्यकता’ जस्तै कुनै शीर्षकमा प्राथमिक वा निन्न माध्यमिक तहको विद्यार्थीले लेख्ने निबन्धसँग दलका चुनावी घोषणापत्र मज्जासँग तुलना गर्न सकिन्छ । राष्ट्रिय खेलकुद नीति, विभिन्न खेलसंस्थाका विधान, कार्यनीतिहरूको नक्कल गरिएका पनि थुप्रै शब्दावली भेटिन्छन् । वर्षौं अगाडि सुरू भइसकेका योजनालाई आफैंले कल्पना गरेजसरी ‘हामी आए यस्ता योजना सञ्चालन गर्छौं’ भनिएका छन् ।
सबैले विद्यालय खेलकुद, खेलकुद पर्यटन, खेलाडी सम्मान, खेलाडी रोजगारी, रंगशाला र कभर्डहल बनाउने जस्ता विषयलाई महत्व दिन खोजेका छन् । तर उनीहरूको प्रस्तुति यति सतही छ कि कुन र कस्तो खेलको रंगशाला भन्ने पनि नबुझे जस्तो देखिन्छ । अथवा दलका घोषणापत्र पढ्दा रंगशालाभन्ने बित्तिकै फुटबल वा बहुउद्देश्शीय कभर्डहल बुझ्नुपर्ने जस्तो लाग्छ ।
पर्यटन, निजी क्षेत्र, अर्थतन्त्र र पूर्वाधार निर्माणलगायतका शीर्षक सबै दलको घोषणापत्रमा छन् । तर ती क्षेत्रसँग खेलकुदलाई प्रस्टसँग जोड्ने विषयमा दलमा कुनै विज्ञता नभएको स्पष्ट हुन्छ । सबै राजनीतिक दलका खेलकुद हेर्ने छुट्टै विभाग र भ्रातृ संगठन भए पनि नीतिनिर्माण तहमा तिनको कुनै प्रभाव नरहेको ती घोषणापत्रबाटै बुझ्न सकिन्छ । नेपाली खेलकुदको खास समस्या र समाधान तथा साँचो आवश्यकता, तत्कालिन र दीर्घकालिन प्राथमिकतालगायतका विषयमा सबै राजनीतिक दलको घोषणापत्र पढ्दा उनीहरु कुहिरोको कागजस्तै बुझिन्छन् ।
नेपाली कांग्रेस
विघटित संसदको सबैभन्दा ठूलो दल कांग्रेसको घोषणापत्रमा ३१ विषय समावेश गरिँदा खेलकुदलाई प्राथमिकताको ३० औं सूचीमा राखिएको छ । २ सय पृष्ठको घोषणापत्रमा खेलकुदका लागि चार पृष्ठ र झन्डै ९ सय शब्द खर्चिइएको छ । सबै दलका जस्तै कांग्रेसको घोषणापत्र पनि हचुवाका भरमा खेलकुदका विभिन्न डकुमेन्टको साभार गर्दै तयार गरिएको कर्मकाण्डीभन्दा माथिल्लो छैन । विगतमा युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय कांग्रेसकै नेतृत्वमा रहँदाको इतिहासको अपव्याख्या गरिएको छ, जसले भविष्यका लागि गरिएका संकल्पको विश्वसनीयता घटाएको छ ।
नेपाली कांग्रेसको घोषणापत्रमा खेलकुद, जस्ताको त्यस्तैै:
खेल्ने नेपाल, चिनिने नेपाल
नेपाली कांग्रेस खेलकुदलाई आममानिसको राष्ट्र निर्माणमा सहभागिता र विकासको माध्यम, राष्ट्रिय पहिचानको आधार र एक आकर्षक उद्योगका रूपमा विकास गर्न चाहन्छ । हामी खेलकुदलाई मनोरञ्जनबाट माथि उठाई राष्ट्रिय पहिचान र राष्ट्र निर्माणमा युवा सहभागिताको मेरूदण्ड बनाउने संकल्प गर्दछौं । यसका लागि मौजुदा नीति र संरचनामा व्यापक सुधार गर्दै खेलाडीको वृत्तिविकास, खेल अर्थतन्त्र र खेल कूटनीतिलाई राज्यको नयाँ प्राथमिकताका रूपमा स्थापित गरिनेछ ।
खेलकुदमा रूपान्तरण ल्याउने नेपाली कांग्रेस
नेपाली खेलकुदलाई आधुनिक र व्यावसायिक बनाउने ऐतिहासिक जग नेपाली कांग्रेसकै पालामा बसेको हो । तर बदलिँदो विश्व परिवेशअनुसार अबको खेलकुदलाई केवल रहरमा मात्र सीमित राख्न सकिँदैन । हामी खेलकुदलाई देशको सफ्ट पावर, युवाको सिर्जनशील सहभागिता र अर्थतन्त्रको बलियो हिस्सा बनाउन चाहन्छौं । हाम्रो लक्ष्य खेलकुद ऐनको पुनरावलोकनमार्फत राखेप तथा खेल संघलाई व्यवस्थित बनाउने, खेललाई व्यावसायिक बनाउने, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका पूर्वाधार निर्माण गर्ने र नेपाली खेलाडीलाई विश्वका व्यावसायिक लिगसम्म पुर्याउन सक्ने इकोसिस्टमको निर्माण गर्नु हो ।
खेलकुदको चौतर्फी विकासका लागि हाम्रा संकल्पहरू
१. कानुनी सुधार र संस्थागत सुदृढीकरण: खेलकुदलाई मानव विकास, राष्ट्रिय गौरूव र उद्योगका रूपमा स्थापित गर्न ६ महिनाभित्र खेलकुद ऐन परिमार्जन गरी समयानुकूल बनाइने छ । राष्ट्रिय खेलकुद परिषदलाई एक वर्षभित्र पुनर्संरचना गरी संस्थाको नेतृत्व खुला पारदर्शी प्रतिस्पर्धाबाट छानिएका खेल क्षेत्रका योग्य व्यक्तिले मात्र नेतृत्व गर्ने सुनिश्चित गरिनेछ । साथै सबै खेल संघहरूको सुशासन ढाँचालाई पारदर्शी, उत्तरदायी र नतिजामुखी बनाइने छ । विश्व एन्टी डोपिङ संहिता (वाडा)को मापदण्ड र धारा १८ को मर्मअनुरूप अबिलम्ब छुट्टै एन्टी डोपिङ ऐन जारी गरी नेपाल एन्टी डोपिङ एजेन्सी (नाडा)लाई पूर्ण स्वायत्त, शक्तिशाली र पर्याप्त बजेटयुक्त निकायमा स्थापित गरिनेछ ।
२. खेल अर्थतन्त्र र पूर्वाधार: एक प्रदेश, एक अत्याधुनिक रंगशालाको अवधारणाअन्तर्गत सातै प्रदेशमा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डका खेल पूर्वाधारहरू निर्माण गरिनेछ र प्रत्येक दुई वर्षमा राष्ट्रिय खेलकुद आयोजनाको सुनिश्चितता गरिनेछ । खेलकुदलाई व्यावसायिक उद्योगका रूपमा विकास गर्न सम्भव भएका फुटबल, क्रिकेट, राष्ट्रिय खेल भलिबल, बास्केटबलजस्ता खेलमा निजी क्षेत्रको लगानीलाई विशेष सहुलियत दिँदै फ्रेन्चाइज लिग र व्यावसायिक क्लबहरूलाई प्रोत्साहित गरिनेछ ।
३. खेल कूटनीति र पर्यटन: खेलकुदलाई सफ्ट पावरको रूपमा प्रयोग गर्दै नेपाललाई क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताको तटस्थ आयोजनास्थलका रूपमा स्थापित गर्न विशेष पहल गर्दै क्रिकेट कूटनीतिमार्फत नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय छवि सुधार र कूटनीतिक सम्बन्ध विस्तार गरिनेछ । नेपालको विशिष्ट भू–भागलाई साहसिक खेलको केन्द्र र उच्च उचाइ प्रशिक्षणस्थलको रूपमा विकास गरिनेछ । क्रिकेट, फुटबल र साहसिक खेलका साथै म्याराथन जस्ता खेललाई पर्यटनसँग जोड्दै नेपाललाई आकर्षक स्पोर्ट्स टुरिजम गन्तव्य बनाइने छ ।
४. खेलमै जीवन, खेलमै भविष्य: खेलाडी खेलबाट पलायन हुनुपर्ने अवस्थाको अन्त्य गर्न नियमित लिग हुने वातावरण, उचित पारिश्रमिक र पुरस्कार राशि समयमै पाउने व्यवस्था गरिनेछ । चोटपटकको निःशुल्क उपचार र संन्यासपछिको जीवनका लागि खेलाडी सुरक्षाकोष खडा गरेर आधुनिक तालिम केन्द्रमार्फत सन्तुलित आहार र खेल विज्ञानमा आधारित प्रशिक्षण सुविधा उपलब्ध गराइने छ । पदक विजेतालाई सरकारी सेवामा सम्मानजनक रूपमा समायोजन गर्ने कानुनी व्यवस्था गरी खेलकुदलाई भरोसायोग्य करियर बनाइने छ । साथै राखेपमा रिक्त प्रशिक्षक, प्राविधिक र प्रशासनिक पदहरू तत्काल पूर्ति गर्दै प्रशिक्षक, रेफ्री र व्यवस्थापकका लागि खेल उद्योगभित्रै दिगो रोजगारीका अवसर सिर्जना गरेर समग्र खेलक्षेत्रलाई आत्मनिर्भर र व्यावसायिक बनाइने छ ।
५. डिजिटल मैदान, इ–स्पोर्टसमा व्यावसायिक भविष्य: इ–स्पोर्टसलाई आधिकारिक मान्यता दिँदै गेमरहरूलाई प्रोफेसनल खेलाडीको रूपमा पहिचान गरिनेछ । यसका लागि कर ढाँचा, अनुबन्ध नियमावली र अन्तर्राष्ट्रिय भिसा सहजीकरणका लागि नीतिगत व्यवस्था गरी डिजिटल पूर्वाधारमा लगानी गरिनेछ ।
६. विद्यालयदेखि रंगशालासम्म: हाम्रा विद्यालयलाई नयाँ खेलाडी पहिचानको आधारभूत केन्द्रको रूपमा विकास गर्दै तल्लो तहदेखि नै प्रतिभा पहिचान गर्न र वृत्तिविकासका लागि स्थानीय तहमा खेल प्रशिक्षकको व्यवस्थासहित विद्यालयस्तरमा नियमित प्रतियोगिता र स्पोर्ट्स छात्रवृत्तिको व्यवस्था गर्दै मिसन च्याम्पियन कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ । विद्यालयको आधारभूत तहदेखि नै राष्ट्रिय खेलकुद पाठ्यक्रम लागू गरी सम्बन्धित खेल संघ–संस्थासँगको सहकार्यमा सम्बन्धित खेलहरूको राष्ट्रिय खेल दर्शन निर्माण गरी लागू गरिनेछ ।
७. मिसन पदक, अन्तर्राष्ट्रिय सफलता र सम्मान: अन्तर्राष्ट्रिय पदकको उच्च सम्भावना भएका खेलको वर्गीकरण गरी ओलम्पिक, एसियाड र दक्षिण एसियाली खेलकुदमा नेपालको बलियो उपस्थिति सुनिश्चित गरिनेछ । मिसन पदक अभियानअन्तर्गत उत्कृष्ट खेलाडीका लागि पर्याप्त मासिक पारिश्रमिक, उच्च दक्ष प्रशिक्षण र विशेष बजेटको व्यवस्था गरिनेछ ।
८. खेलको वर्गीकरण र मौलिक खेलको जगेर्ना: नेपाली खेलकुदलाई व्यवस्थित र नतिजामुखी बनाउन खेलहरूको वैज्ञानिक वर्गीकरण गरिनेछ । व्यावसायिक सम्भावना भएका, अन्तर्राष्ट्रिय सफलता दिलाउन सक्ने र पर्यटनसँग जोड्न सकिने खेलहरूको पहिचान गरी सोहीअनुरूप लगानी र प्रशिक्षणको रणनीति बनाइने छ । साथै डण्डीबियो र बाघचालजस्ता हाम्रा परम्परागत एवं मौलिक खेलहरूको संरक्षण, प्रवर्धन र विस्तार गर्दै यसलाई नेपाली संस्कृतिको अभिन्न अंग र पर्यटकीय आकर्षणका रूपमा स्थापित गरिनेछ ।
९. सीप विश्वको, खेल नेपालको: विश्वका विभिन्न मुलुकमा रहेका नेपाली नागरिक र गैरआवसीय नेपाली खेल प्रतिभाहरूलाई नेपालको घरेलु प्रतियोगिताहरूमा निर्वाध सहभागी हुने वातावरण बनाइने छ । विदेशमा बसेर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्रशिक्षण र अनुभव हासिल गरेका खेलाडीलाई राष्ट्रिय टोलीमार्फत नेपालको प्रतिनिधिन्व गर्न पाउने गरी आवश्यक कानुनी र नीतिगत बाधाहरू फुकाइने छ । यसबाट विश्वभर छरिएर रहेका दक्ष नेपाली खेलाडीहरूको क्षमतालाई देशको प्रतिष्ठा बढाउन र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको विजय यात्रा थप बलियो बनाउन उपयोग गरिनेछ ।
१०. साहसिक खेलकुद र खेल पर्यटन:– नेपाललाई हाइअल्टिच्युट एडभेन्चर स्पोर्टसमा एसियाको प्रमुख केन्द्रका रूपमा विकास गरी हाइअल्टिच्युट ट्रेल रनिङ, र अल्ट्रा इन्डुरेन्स स्पोर्टसको केन्द्रका रूपमा नेपाललाई विकासित गरिनेछ ।
– नेपालका विभिन्न हिमाली क्षेत्रहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका ट्रल रेस÷ट्रेनिङ क्याम्पहरू सञ्चालन गर्न विशेष प्रोत्साहन तथा सहयोग गरी नेपाललाई विश्वस्तरको माउन्टेन बाइकिङ एन्ड ग्राभेल साइक्लिङ गन्तव्यको रूपमा स्थापित गर्न स्थानीय सरकारसँगको साझेदारीमा पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा डेडिकेटेड ट्रेल रुटहरू निर्माण गरिनेछ ।
– प्याराग्लाइडिङ, र्याफ्टिङ, कायकिङ, क्यानोइङ, रक क्लाइम्बिङ र जीप लायनिङजस्ता बहुसाहसिक खेललाई व्यावसायिक र मर्यादित खेल पर्यटनको रूपमा विकसित गर्न आवश्यक कानुनी तथा प्राविधिक व्यवस्था गरिनेछ ।
– अपांगता भएका व्यक्तिको सर्वांगीण विकासका लागि पारा खेलकुदमा पहुँच, अवसर र सम्मान सुनिश्चित गरिनेछ ।
नेकपा एमाले
विघटित संसदको दोस्रो ठूलो दल नेकपा एमालेको । एमालेको घोषणापत्रमा निर्वाचनपछि आफ्नो सरकार बन्ने ठोकुवाका साथ त्यसपछि समयसीमा तोकेरै काम गर्ने भनेर २५ बुँदे प्रतिबद्धतामा खेलकुदले २२ औं प्राथमिकता पाएको छ । निक्कै सतही रूपमा प्रस्तुत एमालेको ८० पेज लामो घोषणापत्रमा खेलकुदले १ पेज र २ सयभन्दा कम शब्दमात्र पाएको छ । अत्यन्तै हचुवा पारामा प्रस्तुत एमालेको घोषणापत्रमा विगतमा आफैले सरकार चलाउँदाको तथ्यगत समीक्षा पनि छैन । भविष्यका लागि गरिएका प्रतिवद्धताहरू पनि निकै अमूर्त र हचुवा देखिन्छन् ।
एमालेको घोषणापत्रमा खेलकुद, जस्ताको त्यस्तैै:
– विद्यालयस्तरबाट नै खेलाडी पहिचान गरी पूर्वाधार विकास, प्रशिक्षण, वृत्ति विकास र राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामार्फत स्वस्थ, उर्जावान र राष्ट्रको सान राख्ने खेलाडी उत्पादन गर्दै खेलजगतलाई उन्नत बनाउने छौं ।
– राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिता नियमित र निर्धारित समयमा सम्पन्न गर्ने छौं । कीर्तिपुरस्थित क्रिकेट रंगशालाको दोस्रो चरणको निर्माण सम्पन्न गरी अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता सञ्चालन गर्नेछौं ।
– विद्यालयस्तरदेखि नै बालबालिकामा रूचि र लगावअनुसार खेल क्षमताको विकास गर्न वार्षिक रूपमा खेल प्रतियोगिता गर्ने छौं । विद्यालय तथा क्याम्पसहरूमा खेल पूर्वाधार र खेल सामाग्री उपलब्ध गराउन लगानी वृद्धि गर्ने छौं । हरेक विद्यालयमा अतिरिक्त कृयाकलाप, जनस्वास्थ्य चेतना र खेल प्रशिक्षणका लागि कार्यविवरणसहित खेल शिक्षकको व्यवस्था गर्ने छौं ।
– आवधिक रूपमा विद्यालयस्तर, प्रदेशस्तर र राष्ट्रियस्तरमा खेल प्रतियोगिताहरू सञ्चालन गर्ने छौं । नेपाली खेलाडहिरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय खेल प्रतियोगितामा सहभागी गराउन आवश्यक सबै प्रबन्ध मिलाउने छौं ।
– खेलाडीको वृत्ति विकासमा जोड दिँदै राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सफलता हासिल गर्न खेलाडीलाई सक्षम बनाउने छौं । सम्भावनायुक्त युवाको पहिचान, प्रशिक्षण र प्रोत्साहनमार्फत नेपालको खेलजगतलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने छौं ।
– नेपालमा दुईपक्षीय क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय खेलहरूको आयोजना गरी खेल पर्यटनको प्रवर्धन गर्ने छौं । अन्तर्राष्ट्रिय पदक जित्ने खेलाडीलाई आकर्षक पुरस्कार र सम्मान उपलब्ध गराउने छौं ।
नेकपा
अघिल्लो संसदमा नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीको उपस्थिति थिएन । यो नयाँ दल हो । तथापि तत्कालीन माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादी दलको मुख्य हिस्सा मिलेर यही चुनावका लागि नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी बनेको छ । यस अर्थमा विगतमा यो दलले पनि युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको नेतृत्व गरिसकेको छ । त्यसअनुसार विगतमा नेतृत्वमा रहँदाको कार्यशैली र घोषणापत्रमा नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीमा पनि एकरूपता छैन । कार्यशैली र घोषणा नितान्त फरक देखिन्छ । खेलकुदलाई साँचो अर्थमा अगाडि बढाउनेभन्दा पनि लोकप्रिय सुनिने विषयमा नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीले बढी शब्द खर्चिएको पाइन्छ ।
नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीको घोषणापत्रमा खेलकुद, जस्ताको त्यस्तैै:
खेलकुदको विकास
नेपाली खेलकर्मी तथा युवाशक्तिप्रति गहिरो सम्मान र खेल क्षेत्रको सर्वाङ्गीण विकासमा दृढ प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै, खेलकुदलाई राष्ट्रिय गौरव, युवा उर्जा तथा समृद्धिको मेरूदण्ड बनाउन निम्नानुसार गरिनेछ:
– वैज्ञानिक तथा आधुनिक खेलकुद प्रशिक्षण: खेलकुद प्रशिक्षण प्रणालीलाई वैज्ञानिक, प्राविधिक तथा परिणाममुखी बनाइने छ । अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका प्रशिक्षक, स्पोर्ट्स साइन्स, पोषण तथा मनोविज्ञान विशेषज्ञहरूको संलग्नतामा नेपाली खेलाडीहरूलाई विश्वस्तरीय बनाइने छ ।
– राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा विस्तार: राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका प्रतियोगिता नियमित आयोजना गरी नेपाली खेलाडीहरूको सहभागिता, प्रतिनिधित्व तथा सम्मान सुनिश्चित गरिनेछ । ओलम्पिक, एसियाली खेलकुद तथा दक्षिण एसियाली खेलकुदमा नेपालको पदक संख्या दोब्बर बनाउने लक्ष्य राखिनेछ ।
– प्रतिभा पहिचान तथा निःशुल्क एकेडेमी: देशव्यापी प्रतिभा पहिचान तथा छनोट प्रणाली लागू गरिनेछ । छनोट भएका प्रतिभाशाली खेलाडीलाई केन्द्रीय तथा प्रदेशस्तरीय निःशुल्क खेलकुद एकेडेमीमार्फत शिक्षा, आवास, प्रशिक्षण तथा जीवन निर्वाह सुविधा प्रदान गरिनेछ ।
– पुरस्कार तथा सम्मानमा दोब्बर वृद्धि: राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पदक जित्ने खेलाडीहरूको पुरस्कार, प्रोत्साहन र सम्मान राशिलाई कम्तीमा दोब्बर बनाइने छ । खेलकर्मीहरूको योगदानलाई राष्ट्रिय सम्मानको रूपमा स्थापित गरिनेछ ।
– रंगशाला निर्माण: केन्द्रमा ५० हजार दर्शक क्षमताको स्मारक राष्ट्रिय रंगशाला निर्माण गरिनेछ । आगामी पाँच वर्षभित्र सातै प्रदेशमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका रंगशाला तथा विभिन्न खेलका लागि कभर्डहलहरू निर्माण गरिनेछ । एक वडा एक खेलमैदान, एक प्रदेश एक एकेडेमी निर्माण गरिनेछ ।
– विद्यालयदेखि ओलम्पिकसम्म खेलाडी विकास: राष्ट्रपति रनिङ सिल्डलाई वैज्ञानिक तथा परिणाममुखी बनाई विद्यालय तहदेखि राष्ट्रिय टोली तथा ओलम्पिकसम्म खेलाडी उत्पादन गर्ने दीर्घकालीन प्रणाली लागू गरिनेछ ।
– विद्यालयस्तरीय खेलकुद प्रशिक्षक व्यवस्था: प्रत्येक विद्यालयमा कम्तीमा पाँच खेलको प्रशिक्षण दिन सक्ने योग्यता भएका, मान्यताप्राप्त एकेडेमीबाट प्रशिक्षित तथा लाइसेन्सप्राप्त खेलकुद प्रशिक्षक नियुक्त गर्ने कानुनी व्यवस्था गरिनेछ । पहिलो चरणमा ५ हजार निम्न माध्यमिक विद्यालयमा प्रशिक्षक नियुक्ति गरिनेछ ।
– विद्यालय खेलकुद पूर्वाधार सुदृढीकरण: देशभरका विद्यालयमा खेलमैदान, खेल सामग्री तथा आवश्यक पूर्वाधारको चरणबद्ध विकास गरिनेछ ।
– क्रिकेट मैदान विकास: त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार स्तरोन्नति गरिनेछ । मूलपानी (काठमाडौं), भरतपुर (चितवन), मोरङ, फाप्लालगायतका क्रिकेट मैदानहरूको विस्तार तथा नयाँ प्रदेशस्तरीय क्रिकेट मैदानहरू निर्माण गरिनेछ ।
– प्रोत्साहन तथा इन्सेन्टिभ: अन्तर्राष्ट्रिय पदक जित्ने क्रिकेट खेलाडी तथा तिनका सन्तानलाई छात्रवृत्ति तथा विशेष पुरस्कार दिइनेछ । नेपाल प्रिमियर लिगलाई व्यावसायिक बनाई खेलाडीको आयवृद्धि गरिनेछ । प्रादेशिक लिगका लागि समेत आवश्यक सहयोग गरिनेछ । समुदायस्तरमा क्रिकेट खेललाई थप विकास गरिनेछ ।
– विद्यालय/समुदाय स्तरमा खेलाडी उत्पादन: राष्ट्रपति रनिङ सिल्डमा क्रिकेटलाई विशेष प्राथमिकता दिइनेछ । विद्यालय तथा समुदायमा क्रिकेट एकेडेमी तथा प्रशिक्षण सिविर सञ्चालन गरी आधार तहदेखि प्रतिभा पहिचान तथा विकास गरिनेछ । क्रिकेटलाई पर्यटनसँग जोडेर अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता आयोजना गरिनेछ । ट्वान्टी–२० विश्वकपजस्ता प्रतियोगितामा युवा सहभागिता बढाइने छ ।
– खेलकुद बजेट तथा लगानी वृद्धि: खेलकुद क्षेत्रको बजेटलाई हरेक वर्ष कम्तीमा ३० प्रतिशत वृद्धि गर्दै पाँच वर्षमा दोब्बर बनाइने छ । निजी तथा वैदेशिक लगानी आकर्षित गर्न कर छुट तथा विशेष प्रोत्साहन नीति लागू गरिनेछ ।
– महिला तथा समावेशी खेलकुद प्रवर्धन: महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, अपांग तथा सीमान्तकृत समुदायका लागि विशेष खेलकुद कार्यक्रम, छात्रवृत्ति तथा एकेडेमी सञ्चालन गरिनेछ । महिला खेलकुदमा ५० प्रतिशत आरक्षण तथा विशेष प्रोत्साहन ।
– खेलकुद पर्यटन तथा व्यावसायिक खेल: खेलकुदलाई पर्यटनसँग जोडेर खेलकुद पर्यटन विकास गरिनेछ । क्रिकेट, फुटबल, भलिबल जस्ता खेलहरूको व्यावसायिक लिग तथा वाटर स्पोर्ट्स, माउन्टेन स्पोर्ट्स, इस्पोर्ट्स सञ्चालन गरी खेलाडी तथा प्रशिक्षकको आयवृद्धि गरिनेछ ।
– खेलकुद स्वास्थ्य तथा कल्याण: खेलाडीको स्वास्थ्य, पोषण, चोट व्यवस्थापन तथा पुनस्र्थापना सेवालाई निःशुल्क तथा उच्च गुणस्तरीय बनाइने छ । खेलाडीका लागि विशेष स्वास्थ्य बिमा तथा पेन्सन योजना लागू गरिनेछ ।
रास्वपा
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)को इतिहास २०७९ को आमनिर्वाचनबाट मात्र सुरु भएको हो । पहिलो पटक नै उल्लेख्य सफलताका साथ संसदमा चौथो शक्तिका रूपमा रास्वपा उभिएको थियो । विघटित संसदबाटै रास्वपाले पनि केही समय युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको नेतृत्व गर्यो । नयाँ र युवा नेतृत्वको नारा अघि सारेको रास्वपाले रूपान्तरणका लागि नीतिगत प्रस्थानका १०० आधारहरू भन्दै तयार गरेको घोषणापत्रमा खेलकुदलाई ६८ र ६९ औं बुँदामा मात्र सीमित गरिएको छ । ठूला सपना देखाइए पनि त्यसको आधार नदेखाइएको यो घोषणापत्रले पनि वर्षौंदेखि नेताहरूका भाषणले थोत्रा बनाइसकेका विषयमात्र समेटेको छ ।
रास्वपा को घोषणापत्रमा खेलकुद, जस्ताको त्यस्तैै:
६८. खेलकुदलाई केवल मनोरञ्जन र भर्ती केन्द्रबाट मुक्त गरी राष्ट्रिय एकता र आर्थिक समृद्धिको मेरुदण्डका रूपमा विकास गरिनेछ । १५ वर्षदेखि अधुरा रहेका रंगशालाहरूलाई समयमै सम्पन्न गर्दै सातै प्रदेशमा अत्याधुनिक र पूर्णतः पहुँचयुक्त खेल पूर्वाधारहरू निर्माण गर्ने छौं । जहाँ ओलम्पिक र पारालिम्पिक दुवैका लागि विश्वस्तरीय व्यावसायिक प्रशिक्षणको व्यवस्था हुनेछ । विद्यालयस्तरदेखि नै प्रतिभा पहिचान कार्यक्रममार्फत स्कुल स्पोर्ट्सलाई पाठ्यक्रमको अभिन्न अंग बनाइने छ र प्रत्येक स्थानीय तहमा एक बहुउद्देश्यीय खेल मैदान सुनिश्चित गरिनेछ ।
६९. खेलकुद प्रशासनमा राजनीतिक नियुक्ति पूर्णतः खारेज गरि पेसागत नेतृत्व र पारदर्शी बजेट व्यवस्थापन लागू गरिनेछ । जहाँ लगानी भ्रमणमा होइन, खेलाडीको पोषण, प्रशिक्षण र प्रविधिमा केन्द्रित हुनेछ । अन्तर्राष्ट्रिय पदक विजेता खेलाडीका लागि सम्मानजनक जीवन निर्वाह गर्न खेलाडी पेन्सन कोष, स्वास्थ्य बिमा र रोजगारीको विशेष ग्यारेन्टी गरिनेछ । साहसिक खेल र अल्ट्रा म्याराथनजस्ता नेपालका मौलिक सम्भावनाहरूलाई राष्ट्रिय गौरवका रूपमा प्रवर्धन गर्दै र निजी क्षेत्रको लगानीलाई प्रोत्साहित गर्दै नेपाललाई दक्षिण एसियाकै स्पोर्ट्स हबका रूपमा स्थापित गर्नेछौं ।
राप्रपा
पञ्चायतको लिगेसी बोकेर अघि बढिरहेको राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)को आधार अघिल्लो संसदमा पाँचौं दलको थियो । पटक पटक युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयमा नेतृत्व गरेको अनुभव यो दलसँग पनि छ । राप्रपाको २४ पृष्ठको घोषणापत्रमा खेलकुदलाई सबैभन्दा पछाडि राखिएको छ ।
राप्रपाको घोषणापत्रमा खेलकुद, जस्ताको त्यस्तैैः
– खेलकुद र खेलाडीहरूको प्रशिक्षणलाई उच्च प्राथमिकता दिइनेछ । प्रमुख खेलका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको रंगशाला निर्माण गरिनेछ ।
– झापाको कचनकवल (समुद्री सतहको तह) र जुम्लामा (हिमरेखाको तहमा) खेलाडीहरूलाई प्रशिक्षण दिन खेल मैदानसहितको इन्डोर तथा आउटडोर प्रशिक्षण केन्द्रको निर्माण गरिनेछ ।
– नेपाललाई साहसिक खेल गन्तव्यको रूपमा विकास गरिनेछ ।
– अन्तर्राष्ट्रिय पदक विजेता खेलाडीलाई सहज जीवनयापनका लागि राज्यका विभिन्न निकायमा स्थायी रोजगारीको व्यवस्था गरिनेछ ।
– सार्वजनिक तथा सामुदायिक विद्यालय तथा विश्वविद्यालयहरूमा खेलकुद शिक्षकको अनिवार्य व्यवस्था गरिनेछ ।
– अपांगमैत्री खेल पूर्वाधार निर्माणलाई प्राथमिकता दिइनेछ ।
